ΜΑΘΗΜΑ ΓΛΩΣΣΟΛΟΓΙΑΣ - Συμμορία και (συμ)μωρία

Εν όψει εκλογών την ερχόμενη Κυριακή, αναρτούμε ένα πολύ ενδιαφέρον άρθρο του Μιχάλη Τζανάκη που δημοσιεύτηκε στην κρητική εφημερίδα ΠΑΤΡΙΣ.

Η συμμορία που εκφράζει και τη "συμμορία" και τη "συμμωρία".

Ας παίξουμε με τις λέξεις, δημιουργώντας έτσι άλλη μία. Άλλωστε ο μηχανισμός της γλώσσας είναι «ζωντανός» και δημιουργείται εν πολλοίς απ την ίδια την πολιτικοκοινωνική πραγματικότητα. Ας δούμε μια γνωστή λέξη, κι ας δημιουργήσουμε μια νέα ομόηχη της με κίνητρο την επικαιρότητα.

Αναφέρομαι στις λέξεις "συμμορία" και "συμμωρία".

Η άγνωστη θηλυκή ύπαρξη

από τον Νίκο Δήμο, στο lifo.gr

Ποια είναι αυτή η κυρία ή δεσποινίς, κοπέλα ή γριέντζω, που μπερδεύεται μέσα στα λόγια μας κάθε μέρα και μας ταλαιπωρεί; 

• Μεγαλώνοντας μαθαίνεις. Πώς το είπε κι ο Σωκράτης (που τελικά στην αναθεώρηση της δίκης του γλίτωσε το κώνειο). «Γηράσκω αεί… κ.λπ.». Έτσι κι εγώ.

• Μεταξύ αυτών που έμαθα σε μεγάλη ηλικία είναι μερικές εκφράσεις που δεν υπήρχαν στα νιάτα μου. Όλες έχουν ένα κοινό στοιχείο: αναφέρονται σε μια απροσδιόριστη θηλυκή οντότητα που παίζει βασικό ρόλο στη φράση.

• Παραδείγματα: Μου ΤΗΝ δίνει… ΤΗΝ κάνω... Του ΤΗΝ είπε… Μου ΤΗΝ πέφτει…

• Ποια είναι αυτή που υποκρύπτεται πίσω από το ΤΗΝ; Ποια δίνει, ποια λέει, ποια κάνει, ποια πέφτει;

ὁ νέος δικομματισμὸς καὶ τὸ newspeak

Με αφορμή τις επικείμενες εκλογές, αλλά και τις συνήθεις κουβέντες που γίνονται για το θέμα, βρήκαμε ένα πολύ ωραίο άρθρο, που μιλάει για τη "διπλή γλώσσα" των κομμάτων... 
από το blog: http://georgelenonce.posterous.com

Δικομματισμὸς ὀνομαζόταν μέχρι πρόσφατα ἡ ἐναλλαγὴ τῶν δύο κύριων ἀστικῶν κομμάτων στὴν ἐξουσία, δηλαδὴ ἡ διαχείριση τῆς ἐξουσίας πότε ἀπὸ τὸ πασὸκ καὶ πότε ἀπὸ τὴ νέα δημοκρατία· καθώς, δέ, καμμία οὐσιαστικὴ διαφορὰ δὲν ὑπῆρχε μεταξὺ τῆς μιᾶς ἢ τῆς ἄλλης διακυβέρνησης, ἐφόσον τὰ ἴδια πάνω-κάτω ταξικὰ συμφέροντα ἐξυπηρετοῦνταν καὶ ἀπὸ τὰ δύο ἀστικὰ κόμματα, οἱ συνδηλώσεις τῆς λέξης «δικομματισμὸς» ἦσαν, καὶ παραμένουν, ἀρνητικές. Αὐτὲς ἀκριβῶς τὶς συνδηλώσεις ἐπιχειρεῖ τώρα νὰ ἐκμεταλλευθεῖ τὸ πολιτικὸ προσωπικὸ τῶν δυνάμεων τοῦ ἐξανδραποδισμοῦ καὶ τῆς ἀναξιοπρέπειας μιλώντας ἀνοήτως περὶ «δικομματισμοῦ», ἀλλὰ ἐννοώντας τὴν (ὄχι μόνο θεμιτή, ἀλλὰ καὶ ἀναπόφευκτη!) ἀντιπαράθεση τῶν δύο κομμάτων ποὺ ἐπικράτησαν στὶς τελευταῖες ἐκολογές, δηλαδὴ τῆς νέας δημοκρατίας καὶ τοῦ ΣΥΡΙΖΑ.

Σε τί χρησιμεύει η γλωσσολογία;

Antoine Meillet

του Θεόφιλου Τραμπούλη

Το κείμενο δημοσιεύτηκε στη στήλη “Πρόχειρο”, στο τεύχος #4 του UNFOLLOW

«Σε τι χρησιμεύει η γλωσσολογία; – Ευτυχώς σε τίποτε», έτσι λέει ο μύθος ότι είχε απαντήσει ο Αντουάν Μεγιέ, ένας από τους τελευταίους μεγάλους γλωσσολόγους του πνεύματος του 19ου αιώνα, σε μια φιλοπαίγμονα κυρία ή σε έναν καχύποπτο και αντίζηλό του ακαδημαϊκό, δεν γνωρίζω. Ο Μεγιέ ανήκε σε εκείνη τη γενιά των παλαιών ιστορικών γλωσσολόγων που είχαν ζήσει βυθισμένοι σε βιβλιοθήκες, μελετώντας νεκρές γλώσσες, προσπαθώντας να ξαναζωντανέψουν ένα φάντασμα, τόσο χρήσιμο για τις εθνικές ταυτότητες του 19ου αιώνα, την ινδοευρωπαϊκή γλώσσα. Όπως ξέρουμε πια αυτή η εμμονική προσήλωση σε μια καθαρή, προφυλαγμένη από πρακτικές εφαρμογές, επιστήμη ήταν απαραίτητη, προκειμένου να φανεί ότι και το ίδιο το ιδεολόγημα του έθνους ήταν εξίσου καθαρό και άχρονο, προφυλαγμένο από τις επιμειξίες και τις περιπέτειες της ιστορίας.

Η παρανάγνωση της ποίησης και η γλωσσολαλία

Το παρακάτω άρθρο είναι του Παντελή Μπουκάλα και δημοσιεύτηκε στην kathimerini.gr

Συμβαίνει κι αυτό με τους ποιητές: Να παραναγνώσουμε κάποια στιγμή έναν στίχο τους και να αναγνωρίζουμε πια σαν νοηματικά δικαιωμένο και σωστό το λαθεμένο, που επιβλήθηκε με τη συνεχή χρήση του σε αυτό που όντως εννοούσε ο ποιητής. Συνηθισμένο παράδειγμα η αλλοίωση που υπέστη μελοποιούμενη η «Αρνηση» του Σεφέρη. Στη στροφή: «Με τι καρδιά, με τι πνοή, / τι πόθους και τι πάθος / πήραμε τη ζωή μας· λάθος! / κι αλλάξαμε ζωή», η μουσική του Θεοδωράκη δεν μπόρεσε να «διαβάσει» και να αποδώσει την κρίσιμη άνω τελεία, που χάθηκε. Κι όλα άλλαξαν. Πολύ πιο σοβαρά γίνονται όμως τα πράγματα, γιατί δεν εξαντλούνται στο φιλολογικό πεδίο, όταν μετράμε έναν ποιητικής τάξεως ισχυρισμό σαν θέσφατο κοινωνικοπολιτικής ισχύος, όταν θεωρούμε πως ένα λογοτεχνικό «επιχείρημα» δεν είναι τίποτα λιγότερο από αναμφισβήτητη μαθηματική ταυτότητα. Δώσαμε κάποτε (και θα συνεχίσουμε να δίνουμε, ό,τι διαφορετικό κι αν γραφτεί), αξία νόμου της Φυσικής ή της Ιστορίας στον ποιητικό ισχυρισμό του Καβάφη που διατυπώθηκε στο «Επιτύμβιον Αντιόχου, βασιλέως Κομμαγηνής»: «Υπήρξεν έτι το άριστον εκείνο, Ελληνικός - / ιδιότητα δεν έχ’ η ανθρωπότης τιμιοτέραν». Το ότι η αξία του αίνου είναι σχετική, αφού γράφτηκε (α) κατά παραγγελίαν, (β) από σοφιστή «ασμένως κ’ επανειλημμένως φιλοξενηθέντα» στην αυλή, άρα υπόχρεο, και (γ) «τη υποδείξει Σύρων αυλικών», επίσης υποχρεωμένων, άρα και κολάκων, δεν εμποδίζει τον εθνικό ναρκισσισμό μας να πιάσει το τροπάριο της μοναδικότητας.

ΕΙΔΗΣΗ ΤΗΣ ΗΜΕΡΑΣ: Η Φεμινιστική Γλωσσολογία

το παρακάτω άρθρο είναι του Μιχάλη Πιτσιλίδη και δημοσιεύθηκε στην kathimerini. "κυρία γιατρίνα μου..σβήνω" Δεν είναι ευρέως γνωστό, αλλά υπάρχει κλάδος της γλωσσολογίας με τον τίτλο φεμινιστική γλωσσολογία (femi-nistische Linguistik). Ο επιστημονικός αυτός κλάδος εξετάζει, γενικώς ειπείν, τις σχέσεις ανάμεσα στο φύλο και τη γλώσσα, για να ανακαλύψει βεβαίως ότι και η γλώσσα έχει φύλο, και μάλιστα αρσενικό! Θα δούμε παρακάτω παραδείγματα της «αρσενικής» γλώσσας, αφού πρώτα σημειώσουμε ότι έχουν υπάρξει στην ιστορία της επιστήμης σημαντικοί γλωσσολόγοι, οι οποίοι κατέληξαν σε αφοπλιστικού μισογυνισμού «επιστημονικά» πορίσματα. Για παράδειγμα, ο Edward Sapir (1884-1939), σπουδαίος και διάσημος Αμερικανός γλωσσολόγος, μελετώντας ως παράδειγμα τη γλώσσα nootka, κατέταξε την ομιλία των γυναικών στους... ανώμαλους τύπους ομιλίας που εμφανίζονται σε «χοντρούς, νάνους, καμπούρηδες, κουτσούς, μωρά και γυναίκες»!

Είδηση της μέρας: Καθολική Γραμματική και εξαφάνιση των γλωσσών

το παρακάτω άρθρο αποτελεί μία κριτική του Φ. Παναγιωτίδη* για το σχετικό άρθρο της Kenneally, το οποίο αναρτήθηκε στο blog λίγες μέρες πριν. 

related article(s)

Καθολική Γραμματική και εξαφάνιση των γλωσσών

     Δεν άργησε να αναδημοσιευθεί στα ελληνικά (στο «Βήμα» της 22ης Αυγούστου 2010) το άρθρο της Christine Kenneally που παρουσιάζει πρόσφατους ισχυρισμούς των Λέβινσον και Εβανς (βασισμένους σε ήδη γνωστά δεδομένα) σχετικά με τη μη ύπαρξη της Καθολικής Γραμματικής, δηλαδή των κοινών δομικών χαρακτηριστικών όλων των ανθρώπινων γλωσσών.

"...βρίσκομαι στα εργαστήριά σας και εξετάζω
την υπόθεση της Καθολικής Γραμματικής..."

     Για να μη μένουν με την απορία οι αναγνώστες της «Κ» και παρά τους περί του αντιθέτου ισχυρισμούς, η Καθολική Γραμματική ως ένας πυρήνας δομικών αρχών και περιορισμών που διέπουν όλες τις ανθρώπινες γλώσσες εξηγεί με επάρκεια την κατά βάθος ομοιομορφία των ανθρώπινων γλωσσών. Παράλληλα, η γοητευτική αλλά περιορισμένη ποικιλομορφία τους οφείλεται σε δύο παράγοντες.

Είδηση της μέρας: Κάθε γλώσσα έχει τη δική της ιστορία

Η Άντι Κ., αναγνώστρια του blog, μας έστειλε το παρακάτω άρθρο για να το μοιραστεί μαζί μας και να ακούσει τα σχόλιά σας πάνω σ'αυτό. Τσομσκικοί και μή λοιπόν, ελάτε!

Κάθε γλώσσα έχει τη δική της ιστορία
Το χάος είναι ... η τάξη τους. Αποτελούν σύνθετο σύστημα βασισμένο στη διαφορετικότητα το οποίο έχει επηρεαστεί από πολλούς παράγοντες -πολιτισμό, ιστορία, γενετική. Αυτό προτείνουν δύο ερευνητές αμφισβητώντας την ύπαρξη καθολικών κοινών κανόνων των γλωσσών και επισημαίνουν ότι διάφορες τάσεις διαμορφώνουν τη δομή του εγκεφάλου, τη βιολογία της ομιλίας και τον βαθμό αποδοτικότητας της επικοινωνίας.

ΤΗΣ CHRISTINE KENNEALLY | Κυριακή 22 Αυγούστου 2010

Oι γλώσσες είναι υπέροχα ιδιόρρυθμες. Τα αγγλικά βάζουν το υποκείμενο μπροστά από το ρήμα. Τα φινλανδικά έχουν πολλές πτώσεις. Τα κινεζικά των μανδαρίνων είναι τονικά. 

Είδηση της μέρας: Η «Ερωφίλη» µιλούσε σε... greekglish

Ενα από τα πρώτα ελληνικά κείµενα γραµµένα µε λατινικούς χαρακτήρες είναι αυτό του Γεωργίου Χορτάτση. Με µία πρακτική που ακόµη ίσως να...

βοηθά - και όχι να πλήττει - τη γλώσσα.

Μira cachi chie adidhichi, tiragnismeni mira/ pia pathi apo ton Εrota, pies prichies dhen epira?... Sti dohudepsi chie ci caimus micri perrisa ebica/ c’ agapis ola ta caca chie pedhomes m’ eurica… Το κείµενο δεν είναι απόσπασµα µακροσκελούς SΜS που στέλνει κάποια σύγχρονη έφηβη στον καλό της ή στους φίλους της. Είναι µεταγραµµένο απόσπασµα του λογοτεχνικού κειµένου µε τον τίτλο «Ερωφίλη» του γνωστού κρητικού συγγραφέα Γεωργίου Χορτάτση. Το έργο έµεινε ζωντανό και χάρη στην προφορική παράδοση, αφού πολλά τµήµατά του διασκευάστηκαν και διαδίδονταν ως δηµοτικά τραγούδια ή εντάχθηκαν σε παροιµίες.

Είδηση της μέρας: "Τα ελληνικά είναι οικουμενικά"

Π.Σουκάκος, καθηγητής Καθηγητής Ορθοπεδικής Ε.Κ.Π.Α., Διευθυντής Πανεπιστημιακής Ορθοπεδικής Κλινικής Γ.Ν.Α. «ΚΑΤ» & Π.Γ.Ν. «ΑΤΤΙΚΟΝ»

Παρατηρήστε την ομιλία του καθηγητή της ορθοπεδικής κ. Παναγιώτη Σουκάκου στο συμπόσιο του 5ου Πανευρωπαϊκού φόρουμ Ορθοπεδικής στη Ρόδο το 2001. Μπορεί το περιεχόμενο της ομιλίας να αφήνει αδιάφορο κάθε γλωσσολόγο όμως ο τρόπος γραφής σίγουρα θα προκαλέσει μεγάλη εντύπωση. Ο κ. Σουκάκος προσηλυτίστηκε στο κατάλογο με τα ελληνοαγγλικά γραφήματα και εξέδωσε έναν λόγο στα αγγλικά αποκλειστικά με ελληνικές λέξεις...

Είδηση της μέρας: "Επιβίωση ελληνικής διαλέκτου 2.000 χρόνων στη σημερινή Τουρκία"

H I. Σιταρίδου (αριστερά) αγκαλιάζει τις πληροφορίες για τα Ρομέικα.

(άρθρο δημοσιευμένο στη σελίδα του Πανεπιστημίου του Cambridge )

Μτφ. Κ.Π.

"Η Ιωάννα Σιταρίδου (Παν. Cambridge) ερευνά μία απειλούμενη με εξαφάνιση, αρχαία ελληνική διάλεκτο 2000 χρόνων, στη σημερινή Τουρκία. Τη γλώσσα αυτή η ίδια τη χαρακτηρίζει "γλωσσολογικό χρυσωρυχείο"

Μέχρι τη Μεσαιωνική περίοδο, η περιοχή της Τραπεζούντας, στις τουρκικές ακτές της Μαύρης Θάλασσας,ήταν το κέντρο του ελληνόφωνου κόσμου.Η γη του θρυλικού βασιλείου των Αμαζόνων αποικίστηκε από τους Έλληνες τον 8ο και 7ο αιώνα π.Χ. και έγινε γνωστή μέσα από την ελληνική μυθολογία, ως η περιοχή από την οποία ο Ιάσονας και το πλήρωμά του των 50 Αργοναύτες ξεκίνησαν το ταξίδι τους σε όλη τη Μαύρη Θάλασσα, η εκστρατεία για το Χρυσόμαλλο δέρας.

Είδηση της μέρας: "To MIT ανασταίνει νεκρές γλώσσες"

ΟΥΑΣΙΓΚΤΟΝ Επιστήμονες του Τεχνολογικού Ινστιτούτου της Μασαχουσέτης, του περίφημου ΜΙΤ, έφτιαξαν ένα πρωτοποριακό πρόγραμμα για ηλεκτρονικούς υπολογιστές με το οποίο φιλοδοξούν να αποκωδικοποιήσουν και να μεταφράσουν νεκρές και άγνωστες γλώσσες. Η πρώτη δοκιμή έγινε σε μία γλώσσα της Μέσης Ανατολής η οποία είχε διαβαστεί ήδη από τη δεκαετία του 1930, αλλά στόχος των ερευνητών ήταν να εξακριβώσουν την αποτελεσματικότητα του προγράμματος.

Έρευνα: Ο αθρνώνιοπς εκέγαφολς δε δαβιάεζι κθάε γάμρμα λξέης ξωχειρτσά, αλλά τη λξέη ώς οκόληρλη ετόνητα

Ακόμη και ο εγκέφαλος του
Homer Simpson έτσι επεξεργάζεται τις λέξει

Aoccdrnig to a rscheearch at Cmabrigde Uinervtisy, it deosn’t mttaer in waht oredr the ltteers in a wrod are, the olny iprmoetnt tihng is taht the frist and lsat ltteer be at the rghit pclae. The rset can be a toatl mses and you can sitll raed it wouthit porbelm. Tihs is bcuseae the huamn mnid deos not raed ervey lteter by istlef, but the wrod as a wlohe.